Podwoloczyska


Podwoloczyska, mczko, pow. skalacki. Lezy na granicy miedzyBdl. 185 kim. od Lwowa a 532 od Krakowa. Granice: wsehd. Zbrucz a za nim Wo-loczyska w gub. podolskiej, polud. Zadnieszów-ka, zach. Supranówka, póln. Staromiejszczyz-na i wielki staw. 1857 r. P. byly przysiólkiem do Staromiejszczyzny. Dopieri o po wybudowaniu kolei zelaznej z Tarnopola do Woloczysk i utw

orzeniu tu stacyi pogranicznej, na gruntach gminy Zadnieszówka, tudziez obszaru dworskiego Staromiejszczyzny, powstalo miasteczko, handlowe, ozywione i szybko wzrastajace. Wszakze stosunki odrebne, a mianowicie zaleznosc jednej czesci tej miejscowosci od gminy wiejskiej a drugiej od obszaru dworskiego, stworzyly tam wielce za-wiklane stosunki i uniemozliwialy administra-cya osady. Byla faktycznie gmina, ale bez or-ganizacyi gminnej, bez wlasciwej reprezenta-cyi i zwierzchnosci. To spowodowalo mieszkanców osady do wniesienia petycyi o utworzenie osobnej gminy. Sejm zas wydal odpowiednia ustawe, która uzyskala sankcye cesarska.

Art. I tej ustawy opiewa:

a) Wylacza sie osade Zagrobela Zadnieszowiecka ze zwiazku gminy Zadnieszówka,

b) osada Podwoloczyska z obszaru dworskiego Staromiejszczyz-na. Te wylaczone osady maja tworzyc jedna gmine miejska (miasteczko) pod nazwa ĄPodwoloczyska". P. sa obecnie glównem rynkiem dla zbytu zboza z przyleglych gubernii cesarstwa rossyjskiego.

Tu sie konczy gosciniec Rohatyn - Brzezany - Tarnopol - Pod woloczyska. Znajduje sie tu pograniczna stacya kolei Karola Ludwika, glówny urzad clowy II klasy. Gdy ruch kolejowy sie rozwinal, zaczeli sie osiedlac kupcy i przemyslowcy; na srodku pola, obok dworca kolei, pobudowano hotele.

Domy mieszkalne jakby wyrastaly z ziemi, i w kilka lat powstalo miasteczko, liczace w 1880 r. 1874 mk, stalych, prócz naplywowej i ciagle zmieniajacej sie ludnosci, zlozonej z kupców i komisantów. Szwajcarya, Francya, Anglia, Niemcy maja tu swoich a-gentów handlowych. Hotele pelne gosci, telegraf w ciaglym ruchu, listonosze nie moga nadazyc z doreczaniem przesylek, na dworcu ruch goraczkowy. Zydzi tu panami sytuacyi, bo maja w reku caly handel po obydwóch brzegach Zbrucza. Po otworzeniu innych linij kolejowych w Rossyi, zmniejszyl sie znacznie ruch zbozowy a razem i ruch handlowy.

Jest tu parafia lac.; w 1879 r. nalezeli rz.-kat., w liczbie 441, do par. Toki, obecnie wznosi sie kosciól postawiony z dobrowolnych skladek; szkola etatowa o 2 nauczycielach. W miejscu znajduja sie 2 fabryki albuminu, w 1881 - 1885 r. byly: 2 cegielnie, 2 szewców, 2 krawców, 4 chirurgów, 5 piekarzy, l aptekarz, 2 akuszerki, l murarz, l kupiec mieszanymi towarami, 43 kupców zbozowych, 7 handlarzy drzewem, 4 kupców maki i krup, l dzierzawca propin., 2 kupców blawatnych, l sklep korzenny, 3 handlarzy suknem, 9 kupców i szynkarzy wina, 6 spekulantów, 3 weks-larzy, 10 faktorów, 25 spedytorów i komi-syonerów, 8 oberzystów, l kawiarz, 17 szynkarzy. O ruchu handlowym dac moga pojecie nastepujace cyfry: kawy przewieziono w 1881 r. 890, w 1883 r. 636, w 1885 r. 703 klgr. Korzeni: 593, 1410 i 1664 klgr. Owoców po-lud. 954, 3764 i 662 klgr. Cygar i papierosów w 1884 r. 2315, w 1885 r. 1725 klgr. Pszenicy przywiezono do Galicyi w 1881 r. 30 775,300, w 1882 r. 276,698, w 1883 r. 157,104, w 1884 r. 212,426, w 1885 roku 409,263 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1881 r. 9,000, w 1883 r. 1,946,902, w 1884 r. 10,800, w 1885 r. 72,353 klgr. Zyta przywieziono do Galicyi w 1881 r. 4,337,600, w 1882 r. 298,554, w 1883 r. 5,714,715, w 1884 r. 7,165,659, w 1885 r. 5,286,829 klgr. Jeczmienia przywieziono do G-alicyi w 1881 r. 3,102,700, w 1882 r. 98,091, w 1883 roku 532,100, w 1884 roku 1,228,265, w 1885 r. 1,585,185 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1883 r. 9,080, w 1884 r. 6,222 klgr. Owsa przywieziono do Galicyi w 1881 r. 2,078,100, w 1882 r. 885,272, w 1883 r. 6,603,106, w 1884 r. 2,407,287, w 1885 r. 1,815,180 klgr. Kukurydzy przywieziono do Galicyi w 1881 r. 2,682,800, w 1882 r. 55,803, w

Slownik geograficzny Tom VIII.-Zeszyt 91.

1883 r. 45,700, w 1884 r. 46,270, w 1885 r. 724,259 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1881 roku 169,400, w 1883 r. 10,254, w 1884 r. 13,669 klgr. Tatarki (hreczki) przywieziono w 1881 r. 593,800, w 1882 r. 360,038, w 1883r. 1,325,780, w 1885r. 490,105, w 1885 r. 573,990 klgr.; wywieziono w 1883 r. 610, w 1885 r. 30.000 klgr. Prosa przywieziono w 1881 roku '101,600, w 1882 r. 717,465, w 1883 r. 404,082, w 1885 r. 196,540 klgr.; wywieziono w 1881 r. 600, w 1883 r. 2,258, w 1884 r. 2,900 klgr. Grochu, bobu i soczewicy przywieziono w 1881 r. 1,563,300, w 1882 r. 2,108,016, w 1883 r. 804,428, w 1884 r. 412,751, w 1885 r. 991,465 klgr.; wywieziono w 1881 r. 40,000, w 1883 r. 10,903, w 1884 r. 60,509 klgr. Maki przywieziono w 1881 r. 2,276,389, w 1882 r. 1,132,208, w 1883 r. 89,319, w 1884 r. 87,134, w 1885 r. 816 klgr.; wywieziono w 1881 r. 97,466, w 1883 r. 23,054 klgr. Ogrodowizn przywieziono w 1881 r. 69,500, w 1882 r. 50,000 klgr.; wywieziono w 1881 r. 580,038 klgr. Owoców przywieziono w 1881 r. 75,600, w 1882 r. 21,005, w 1883 r. 12,372, w 1884 r. 5,593, w 1875 r. 7,648 klgr. Kminku i kopru wlosk. przywiez, do Gal. w 1881 r. 600, w 1882 r. 3,410, w 1883 r. 8,354, w 1884 r. 1,961, -w 1885 r. 3,220 klgr. a przewieziono transito przez komore w 1883 r. 453,530, w 1885 r. 105,197 klgr. Nasion olejnych i rzepaku przywieziono w 1881 r. 1,972,400, w 1882 roku 1,062,495, w 1883 roku 117,109, w 1884 r. 111,478, w 1885 r. 98,772 klgr.; wywieziono w 1881 r. 96,500, w 1883 r. 17,724, w 1884 r. 351,334, w 1885 r. 70,311 klgr.; przewieziono transito w 1883 r. 419,359, w 1884 r. 46,461 klgr. Nasienia koniczyny przywieziono w 1881 r. 15,400, w 1882 r. 30,700, w 1883 r. 8,000, w 1884 r. 227, w 1885 r. 6,555 klgr.; wywiez, w 1881 r. 2,100, w 1883 r. 313, w 1884 r. 3,624, w 1885 r. 688 klgr. Owoców przyrzadzonych przywiez, w 1881 r. 23,733 klgr.; przewieziono transito w 1882 r. 50.963 klgr. Przedzy konopnej przywieziono w 1881 r. 429,196, w 1882 r. 611,117, w 1883 r. 490,616, w 1884 r. 814,915 klgr. Jarzyn przyw. w 1881 r. 31,342, w 1883 r. 63,442, w 1884 r. 160,974, w 1885 r. 178,594 klgr.; wywiez, w 1883 r. 5,323, w 1884 r. 36,835, w 1885 r. 25,124 klgr. Roslin i czesci roslin przywiez, w 1882 r. 42,300 klgr.; wywieziono w 1881 r. 24,958, w 1884 r. 1,570 klgr.; przewieziono transito w 1881 n 146,900, w 1882 r. 192,300, w 1884 r. 1,860, w 1885 r. 3,511 klgr. Chmielu przewieziono transito w 1882 r. 31,227, w 1883 r. 43,574, w 1884 r. 40,353, w 1885 r. 47,593 klgr. Ryb, raków i slimaków przyw. do Gal. w 1881 r. 81,754, w 1882 roku 145,527, w 1883 roku 150,664, w 1884 r. 110,628, w 1885 r. 44,403 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1885 r. 8,370 klgr. Owiec przywiez, do Galicyi w 1881 r. 1,825, w 1882 roku 187,265, w 1883 roku 335,028, w 1884 r. 118,207, w 1885 roku tylko 157 sztuk. Swin przywiez, do Galicyi w 1881 r. 1,659, w 1882 roku 1,612, w 1883 r. 1,701, w 1884 r. 3,459, w 1885 r. 10,814 sztuk. Koni przyw. do Galicyi w 1881 r. 111, w 1882r. 515, w 1883 r. 250, w 1884 r. 395, w 1885 r. 620 s/tuk. Kóz przyw. do Galicyi w 1883 r. 550, w 1884 r. 231, w 1885 r. 168 sztuk. Sledzi przyw. do Gal. w 1881 r. 364, w 1882 r. 323, w 1883 r. 390, w 1884 r. 274, w 1885 r. 1,189 klgr. Kawioru przyw. do Gal. w 1881 r. 50, w 1882 r. 101, w 1883 r. 205, w 1884 r. 137, w 1885 r. 133 klgr. Skórek cielecych przyw. do Gal. w 1881 r. 336, w 1882 r. 404, w 1885 r. 15,348 klgr. Skór przyw. do Gal. w 1881 r. 220,377, w 1882 r. 24,088, w 1883 r. 122,835, w 1884 r. 200,131, w 1885 r. 10,849 klgr.; przewieziono transito w 1883 r. 10,878, w 1885 r. 688 klgr. Skórek zajeczych i króliczych przywiez, do Gal. w 1883 r. 5865 klgr. Skór baranich i kozich przywiez, do Galicyi w 1882 roku 347,847, w 1883 roku 276,471, w 1884 r. 211,457, w 1885 r. 160,600 klgr. Wlosia konskiego przyw. do Gal. w 1881 r. 2,836, w 1882 r. 6,449, w 1883 r. 9,639, w 1884 r. 27,900, w 1885 r. 22,873 klgr. Szczeciny przyw. do Gal. w 1881 r. 6,733, w 1882 r. 9,530, w 1883 roku 10,506, w 1884 r. 3,150 w 1885 r. 2,773 klgr. Pierza przyw. do Galicyi w 1881 r- 70,466, w 1882 r. 74,883, w 1883 r. 40,310, w 1884 r. 34,320, w 1885 r. 25,070 klgr. Wosku wywieziono do Rossyi w 1881 r. 17,624, w 1883 r. 6,315 klgr. Jaj przyw. do Galicyi w 1881 r. 19,237, w 1882 r. 26,863, w 1883 r. 2,744, w 1885 r. 11,078 klgr.; wy-wiez. do Rossyi w 1883 r. 16,385, w 1884 r. 32,123, w 1885 r. 14,999 klgr. Rogów bydlecych przywieziono do Gal. w 1881 r. 1,998, w 1885 r. 17,784 klgr. Tranu rybiego przywieziono do Gal. w 1871 r. 43,056, w 1882 r. 32,304, w 1883 r. 30,346, w 1884 r. 11,947, w 1885 r. 6,368 klgr. Wina przyw. do Gal. w 1881 r. 2,986, w 1882 r. 3,605, w 1883 r. 1,126, w 1884 r. 321, w 1885 r. 97 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1881 r. 11,724, w 1883 r. 18,862, w 1884 r. 20,716, w 1885 r. 20,188 klgr.; przewieziono transito w 1881 r. 13,430, w 1882 r. 10,592, w 1883 r. 7,103, w 1884 r. 8,881, w 1885 r. 5,356 klgr. Drzewa opalowego przywieziono do Gal. w 1881 r. 79,200, w 1882 r. 1,600,095, w 1883 roku 2,098,688, w 1884 r. 816,798, w 1885 r. 209 klgr. Drzewa materyalowego wywieziono do Rossyi w 1881 r. 83,200, w 1883 r. 270,737, w 1884 r. 177,303, w 1885 r. 5,798,643 klgr. Wegli kamiennych, drzewnych i koksu wywiez, do Rossyi w 1881 r. 129,348, w 1883 r. 3,368,320, w 1884 r. 287,060, w 1885 roku 245,000 klgr. Kamieni przywiez, do Galieyi w 1882 r. 302,159, w 1883 r. 388,804 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1883 r. 115,625, w 1884 r. 30,050, w 1885 r. 6,232 klgr. Mineralów przyw. do Gal. w 1883 r. 6,209,322, w 1884 r. 8,387,847, w 1885 r. 10,186,607 klgr.; wywieziono do Rossyi w 1883 r. 23,910 klgr.; przewieziono transito w 1881 r. 38,400, w 1882 r. 1,500, w 1883 r. 22,050, w 1884 r. 11,701, w 1885 r. 38,236. Gipsu wywiez, do Rossyi w 1883 r. 30,000, w 1884 r. 8,824, w 1885 r. 10,851 klgr. Wapna hydraulicznego przyw. do Gal. w 1883 r. 3,720 klgr. Ma-teryalów farbiarskich i garbarskich wywieziono do Rossyi w 1883 r. 357, w 1884 r. 530, w 1885 r. 10,679; przewieziono transito w 1882 r. 34,702, w 1884 r. 213,080 klgr. Drozdzy prasowanych wyw. do Rossyi w 1881 r. 37,910, w 1883 r. 3,817, w 1884 roku 318, w 1885 r. 1,056 klgr., przewieziono transito w 1882 r. 51,507 klgr. Materyalów aptecznych wyw. do Rossyi w 1881 r. 763, w 1885 r. 11,773 klgr.; przewieziono transito w 1881 r. 32,665, w 1882 r. 1,375, w 1883 r. 176,664, w 1885 r. 137,222 klgr. Wód mineralnych wyw. do Rossyi w 1881 r. 52,007, w 1883 r. 68,069, w 1884 r. 52,940, w 1885 r. 59,908 klgr.; przewieziono transito w 1882 r. 759, w 1883 r. 42,697, w 1884 r. 19,129, w 1885 r. 14,683 klgr. Perfumeryi wywiez, do Rossyi w 1881 r. 24, w 1883 r. 8,132, w 1884 r. 10, w 1885 r. 10,599 klgr.; przewieziono transito w 1881 r. 72,778, w 1882 r. 91,331, w 1885 r. 200,496 klgr. Saletry wywieziono do Rossyi w 1881 r. 958, w 1883 r. 20,020, w 1884 r. 6,065, w 1885 r. 8,414 klgr.

Kwasu siarcza-nego wywieziono do Rossyi w 1881 r. 1,442, w 1883 r. 22,928, w 1884 r. 37,216, w 1885 r. 4,311 klgr. Soli kuchennej wywiez, do Rossyi w 1881 r. 2.613,818, w 1883 r. 2,298,403 w 1884 r. 1,636,487, w 1885 r. 1,266,631 klgr. Chemicznych przetworów wywiez, do Rossyi w 1883 r. 4,580, w 1885 r. 11,725 klg.; przewiez, transito w 1882 r. 1,375, w 1883 r. 176,155, w 1884 r. 86,098, w 1885 r. 237,194 klgr. Blachy zelaznej i stalowej wywiez, do Rossyi w 1881 r. 3,811, w 1883 r. 14,947, w 1885 r. 4,023; przewiez, transito w 1881 r. 2,520,248 klgr. Miedzi, niklu? i mosiadzu przew. w 1885 r. 24,171 klgr. Zelaza, lanego zelaza i stali wywiez, do Rossyi w 1883 r. 54,846, w 1884 r. 35,497 klgr.; przewiez, transito w 1882 r. 2,916,904, w 1883 r. 2,812,735, w 1884 r. 1,947,677, w 1885 r. 487,559 klgr. Blachy i drutu przewiez, transito w 1882 r. 857,523, w 1883 r. 412,672, w 1885 r. 129,253 klgr.

Srebra przewiez, transito w 1884 r. 433,096 klgr. Cynku i oyny wywiez, do Ros-syi w 1883 r. 7,040, w 1883 r. 12,182, w 1885 r. 624 klgr.; przew. transito w 1882 r. 91,004, w 1883 r. 132,092, w 1884 r. 146,221 klgr. Papieru wywiez, do Ilossyi w 1881 r. 76,902, w 1883 r. 32,489, w 1885 r. 34,073 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 176,591, w 1883 r. 11,138, w 1884 r. 22,971, w 1885 r. 57,342 klgr. Wyrobów skórzanych zwyczajnych wywiez, do Rossyi w 1881 r. 12,254,'w 1883 r. 12,464, w 1884 r. 11,960, w 1885 r. 215 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 15,292, w 1884 r. 13,052 klgr. Wyrobów kauczukowych i ceraty wywiez, do Rossyi w 1885 r. 14,787, przewiez, transito w 1884 r. 10,521, w 1885 r. 12,391 klgr. Wyrobów z cienkiego szkla wywiez, do Rossyi w 1883 r. 692,617 klgr.; przewiez, transito w 1885 r. 15,117 klgr. Wyrobów z drzewa wywiez, do Rossyi w 1885 r. 73,264; przewiez, transito w 1881 r. 64,879, w 1883 r. 38,581, w 1884 r. 26,261, w 1885 r. 32,276 klgr. Szkla wyw. w 1881 r. 649,563, w 1883 r. 38,096, w 1884 r. 637,979, w 1885 r. 494,466 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 27,928, w 1883 r. 47,385, w 1884 r. 87,364, w 1885 r. 4,383 klgr.

Wyrobów glinianych wywiez, do Rossyi w 1881 r. 19,880, w 1885 r. 8,337 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 84,450, w 1882 r. 27,942, w 1883 r. 41,544, w 1884 r. 18,417, w 1885 r. 53,530 klgr. Fajansu i porcelany wyw. do Rossyi w 1881 r. 108,818, w 1883 r. 525,287, w 1884 r. 1,176,815, w 1885 r. 924,904 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 16,097, w 1882 r. 24,484, w 1883 r. 64,601, w 1884 r. 65,435, w 1885 r. 20,026 klgr. Delikatnych wyrobów kamiennych wywiez, do Rossyi w 1884 r. 17,720, przew. transito w 1885 r. 24,087 klgr. Przedzy welnianej wywiez, do Rossyi w 1881 r. 4,536, w 1885 r. 1,470 klgr.; przewiez, transito w 1881 r. 10,543, w 1882 r. 11,770; w 1883 r. 40,882, w 1884 r. 4,976, w 1885 r. 2,991 klgr. Welny surowej i pranej przywiez, do Galicyi w 1881 r. 3,248,255, w 1882 r. 5,520,559, w 1883 r. 4.549,903, 1884 r. 3,584,936, w 1885 r. 2,523,322 klgr. Wyrobów baweln. przewiez, transito w 1881 r. 56,272, w 1882 r. 43,089, w 1883 r. 44,319, w 1884 r. 121,551, w 1885 r. 26,796 klgr. Worków przyszlo z Rossyi w 1881 r. 173,196, w 1882 r. 498,496, w 1883 r. 262,899, w 1884 r. 208,058, w 1885 r. 277,426 klgr.; poszlo do Rossyi w 1883 r. 143,256, w 1885 r. 6,509 klgr.; przeszlo tran. w 1882 r. 26,536, w 1883 r. 29,125, w 1884 r. 6,358, w 1885 r. 134 klgr. Wyrobów lnianych i jutowych wywiez, do Rossyi w 1881 r. 129.737; przeszlo transito w 1881 r. 20,663, w 1882 r. 205,915, w 1885 r. 5,369 klgr. Wyrobów welnianych wywiez. do Rossyi w 1881 r. 52,675, w 1882 r. 49,675, w 1884 r. 58,183, w 1885 r. 45,486 klgr.

Rozmaitych towarów przeszlo transito w 1881 r. 138,063, w 1885 r. 444 klgr. Wyrobów zelaznych wywiez, do Rossyi w 1881 r. 214,450, w 1885 r. 10,039 klgr.; przewiez, transito w 1882 r. 525,520, w 1883 r. 1,733,884, w 1884 r. 1,999,616, w 1885 r. 782,730 klgr. Wyrobów metalowych wywiez, do Rossyi w 1883 r. 33,064, w 1884 r. 28,688, w 1885 r. 18,745 klgr.; przeszlo transito w 1881 r. 187,967, w 1882 r. 20,042, w 1883 r. 97,457, w 1884 r. 76,414, w 1885 r. 32,677 klgr. Wyrobów stalowych przeszlo transito w 1881 r. 261,136 klgr. Kos wywieziono do Rossyi w 1883 r. 36,842, w 1884 r. 22,692, w 1885 r. 29,495 klgr. Instrumentów chirurgicznych przeszlo w 1881 r. 114,245, w 1882 r. 56,996 klgr. Instrumentów muzycznych wyszlo do Rossyi w 1885 r. 4,678; przeszlo w 1885 r. 49,512 klgr. Maszyn do szycia wywiez, do Rossyi w 1881 r. 353,317 klgr.; przeszlo w 1881 r. 788,739, w 1882 r. 15,294, w 1883 r. 22,213, w 1884 r. 13,257, w 1885 r. 14,973 klgr. Lokomobil przeszlo w 1882 r. 43,770, w 1883 r. 76,724, w 1884 r. 47,181, w 1885 r. 47,013 klgr. Rozmaitych maszyn wyszlo do Rossyi w 1884 r. 1,466,427, w 1885 r. 757,885 klgr.; przeszlo w 1882 r. 988,780, w 1883 r. 846,465, w 1884 r. 816,197, w 1885 r. 912,550 klgr. Zabawek dziecinnych wyszlo do Rossyi w 1885 r. 3,272 klgr.; przeszlo w 1881 r. 21,573, w 1885 r. 17,276 klgr. Materyj wybuchowych wyszlo do Rossyi w 1881 r. 8,400, w 1884 r. 241,155, w 1885 r. 84,253 klgr. Parafiny wyszlo do Rossyi w 1881 roku 132,490, w 1883 r. 296,942, w 1884 r. 31,065, w 1885 r. 4,368 klgr. Swiec wyszlo w 1881 r. 182,315 klgr. Zapalek wyszlo do Rossyi w 1883 r. 335,312, w 1885 r. 152,281 klgr. Ksiazek i druków przew. w 1883 r. 52,439, w 1884 r. 41,219, w 1885 r. 44,743 klgr. Obrazów i map geo-graficz. wywiez, do Rossyi w 1884 r. 1,155, w 1875 r. 4,394 klgr.; przewieziono w 1881 r. 48,770, w 1882 r. 78,624, w 1885 r. 1242 klgr. Wegli koscianych przywiez, do Galicyi w 1881 r. 705,199, w 1882 r. 442,814, w 1883 r. 52,354, w ]884 r. 30,000, w 1885 r. 279,370 klgr. Otrab i osypki przywiez, do Galicyi w 1885 r. 30,000; przew. w 1881 r. 10,000 klgr. Obecnie buduja gosciniec pow. z Podwoloczysk do Toustego. Wlasc. posiadl, dworskiej dawniej hr. Rzyszczewscy, obecnie Waclaw hr. Baworowski. B. B,